Elke is een leuke, spontane meid van begin twintig. Niets doet vermoeden dat ze met een ernstig probleem worstelt. Elke lijdt aan vaginisme, een aandoening waarbij de spieren rond de vagina samentrekken, waardoor deze als het ware op slot gaat. Normaal vrijen met haar vriend is onmogelijk. Maar er is hoop.

Wanneer merkte je dat je een probleem had?
De eerste keer dat ik een tampon probeerde te gebruiken. Ik was bang, omdat ik had gehoord dat het touwtje makkelijk kon afbreken en je dan naar de dokter moest om de tampon te laten verwijderen. Het lukte me niet om hem in te brengen. Ik probeerde het geen tweede keer en praatte er met niemand over. Thuis werd er niet over zulke dingen gesproken. Mijn ouders zijn heel conservatief. Seks voor het huwelijk was taboe. De pil mocht ik niet nemen. Als mama toch eens iets over seks zei, vertelde ze dat het de eerste keer verschrikkelijk veel pijn deed en dat ik hevig zou bloeden.
Op mijn achttiende had ik mijn eerste vriendje. Na twee weken wilde we 'het' eens proberen. Ik was ontzettend bang, omdat ik voortdurend dacht aan de verschrikkelijke pijn die ik zou voelen. Het lukte langs geen kanten. Na een paar keer proberen hielden we het voor bekeken. Mijn vriend stelde me gerust. Het was normaal dat ik zo gespannen was, het was tenslotte mijn eerste keer. Maar nadien lukte het ook niet. Na twee maanden zijn we uit elkaar gegaan. Niet omdat we geen seks konden hebben, maar omdat we elkaar te weinig zagen.
Enkele maanden later ontmoette ik een andere jongen, met wie ik snel ben gaan samenwonen. Ik verzweeg dat ik nog nooit met iemand naar bed was geweest omdat ik me schaamde en omdat ik hoopte dat het deze keer geen probleem zou zijn. Hoewel ik me bij hem heel goed voelde en hij voorzichtig was, wou het ook met hem niet lukken. We genote op andere manieren van elkaar, maar penetratie was onmogelijk. Zelfs niet als ik zin had om te vrijen of alcohol had gedronken.

Hoe reageerde je vriend?
Heel lief en begrijpend. Hij zei dat het waarschijnlijk nog te vroeg was voor mij. Hij zou wachten tot ik er klaar voor zou zijn. Maar ik twijfelde aan mezelf en was boos op mijn lichaam omdat het niet normaal reageerde.

Heb je toen hulp gezocht?
Dat durfde ik niet. Omdat ik veel last had van pijnlijke maandstonden slikte ik de pil. Telkens als ik een nieuw voorschrift ging halen, vroeg mijn huisarts of alles in orde was. Dan knikte ik snel, bang dat hij zou doorvragen over mijn niet-bestaande seks-leven.

Vrouwen die de pil nemen, laten best regelmatig een uitstrijkje nemen.
Daar heeft mijn huisarts nooit iets over gezegd. En ik zweeg ook. Ik wist immers dat er niets in mijn vagina naar binnen kon, ook geen onderzoeksintstrument.

Onder vriendinnen wordt er weleens over seks gesproken.
Als er een seksueel getinte opmerking werd gemaakt, deed ik vrolijk mee in de hoop dat niemand zou zien dat wij een probleem hadden. Ik was doodsbang dat iemand mijn geheim zou ontdekken.
Mijn toenmalige vriend en ik zijn twee jaar samen geweest zonder ooit echt met elkaar te kunnen vrijen. Toen betrapte ik hem stoeiend met een andere vrouw in ons bed. Ik was er kapot van. Al die tijd had hij me verzekerd dat hij er geen probleem van maakte dat we niet gewoon konden vrijen. Ik ben onmiddellijk bij hem weggegaan. Nooit wilde ik nog iets met mannen te maken hebben, nooit wilde ik nog geconfronteerd worden met het falen van mijn lichaam. Maar ik kon niet tegen het alleen zijn en ben beginnen uit te gaan. Ik versierde zelfs jongens.

Ondanks je probleem.
Ik hoopte dat het plots miraculeus zou verdwijnen. Telkens als ik met een verovering in bed lag, verkrampte ik, ook als ik echt zin had om te vrijen. Die jongens waren natuurlijk vreselijk teleurgesteld. Sommigen verweten me niet normaal te zijn, anderen reageerden agressief.

Hoe heb je uiteindelijk ontdekt wat er aan de hand is?
Door op het internet te surfen en de woorden 'nauwe vagina' in te typen. Ik dacht dat dat mijn probleem was. Zo kwam ik terecht bij het verhaal van een meisje met vaginisme. Het was alsof ik over mezelf las.
Rond die tijd leerde ik mijn huidige vriend kennen. Ook hem heb ik niet verteld dat ik een probleem had. Ik was bang dat hij dan niets meer met me te maken zou willen hebben. Toen we het voor het eerst probeerden, hoopte ik weer op een mirakel. Het werd weer een fiasco. Mijn vriend maakte er geen probleem van. Hij had vroeger nog verkering gehad met een meisje dat hetzelfde probleem had. Wel spoorde hij me aan om hulp te zoeken. Als ik wilde, zou hij zelfs megaan naar de gynaecoloog. Alleen al de gedachte deed me huiveren. Ik schaamde me te erg om hulp te zoeken. Wel kocht ik een boek over vaginisme. Daarin stonden enkele tips en oefeningen om de bekkenbodemspieren te leren ontspannen. De eerste oefening was de vagina met een spiegel bekijken. Het heeft een tijd geduurd voor ik dat durfde. Mijn vriend en ik bleven ook proberen om seks te hebben, maar het draaide altijd op niets uit. Een tijd geleden stelde mijn vriend opnieuw voor om naar een gynaecoloog te gaan. Ik heb me laten overhalen, omdat het zo niet langer kon.

Wat heeft je uiteindelijk de stap doen zetten?
Ik wil eindelijk een normale vrouw zijn. Ik wil niet seksloos door het leven gaan en mijn vriend door dit probleem verliezen. We zijn een jaar samen en willen graag kinderen. En ik wil dat mijn kinderen op een normale manier verwekt en geboren worden.

Hoe verliep het bezoek aan de gynaecoloog?
Dat was een vreselijke ervaring. Toen ik die man vertelde dat ik dacht dat ik vaginisme had omdat ik niets in mjn vagina kon inbrengen en zelfs al gruwelde bij de gedachte eraan, bekeek hij mij alsof ik niet goed bij mijn hoofd was. Hij zou me wel even onderzoeken. Ik sloeg in paniek. Dat wilde ik helemaal niet. Hij beloofde dat hij alleen maar zou kijken en me niet zou aanraken. Mijn hart bonsde in mijn keel van angst toen ik op de onderzoekstafel ging liggen. Ik schaamde me dat ik met mijn benen open lag voor een vreemde. Plots stak hij een instrument in me. Ik raakte volkomen in paniek. Het deed verschrikkelijk veel pijn. Ik smeekte hem ermee op te houden, maar hij deed alsof hij me niet hoorde. Ik verweerde me zoveel mogelijk. Toen hij mijn vriend vroeg om mijn handen vast te houden zodat ik was stiller zou liggen, brak er iets in mij. Ik ben begonnen te huilen. Toen is hij gestopt. Ik ben van die onderzoekstafel gesprongen, ben het kleedkamertje in gevlucht en heb razendsnel mijn kleren aangetrokken. De dokter zei dat hij me niet begreep. Mijn lichaamsbouw was normaal, ik was een prille twintiger en zou seksueel in de fleur van mijn leven moeten zijn. Hij gaf me de naam van een seksuologe. Ik moest haar maar eens bellen, want het zat allemaal tussen mijn oren. Toen ik buiten stond, voelde ik me nog slechter dan voorheen, vernederd.

Maar je nam contact op met die seksuologe?
Bloednerveus was ik de eerste keer dat ik op consultatie ging. Toen ze me vroeg wat het probleem was, durfde ik het woord 'vaginisme' bijna niet uit te spreken, zo bang was ik dat ik weer als een rariteit bekeken zou worden. Maar ze stelde me gerust. Volgens haar hebben veel vrouwen tussen 18 en 25 er last van. Vooral meisjes die zoals ik extreem gespannen zijn. Sommige van de vrouwen die in behandeling zijn geweest, hebben hun kinderen toch op een natuurlijke manier kunnen baren. Toen ze dat zei, viel er een enorme last van mijn schouders. Er was en oplossing voor mijn probleem!

Veel vrouwen met vaginisme werden als kind seksueel misbruikt.
Ik niet. Vast staat dat mijn vaginisme een psychische oorzaak heeft. Mijn lichaam wil zich onbewust niet geven. Ik had liever gehad dat ik een lichamelijke afwijking had die met een simpele operatie op te lossen was. Deze weg is veel moeilijker. Om de twee weken ga ik op consultatie bij de seksuologe. Dat kost me maandelijks 80 euro. Veel geld voor een werkzoekende. Maar als ik zo geholpen kan worden, heb ik het ervoor over.

Werkt de therapie?
Veel beter dan ik had verwacht. Elke consultatie begint met het overlopen van de voorbije dagen. Hoe ik me in die tijd heb gevoeld en hoe mijn lichaam heeft gereageerd. Op één maand ben ik al enorm geëvolueerd. Ik had nooit gedacht dat therapie zo snel zo veel zou kunnen veranderen. Als ik dat had geweten, zou ik mijn schroom en angst veel sneller hebben overwonnen. Ik weet niet hoe lang ik in therapie zal moeten blijven. Maar ik hoop dat mijn vriend en ik over enkele maanden een gewone seksuele relatie zullen kunnen hebben. Dat zal onze relatie nog verbeteren.

Seksuoloog Paul Enzlin:
'Angst voor de eerste keer is grootste oorzaak'

'Angst en een negatief beeld over seksualiteit zijn de hoofdoorzaken van vaginistische reacties', zegt seksuoloog Paul Enzlin van de dienst Multidisciplinaire Raadpleging Vrouwelijke Seksualiteit van het UZ Gasthuisberg Leuven.
'Opvallend is dat nogal wat vrouwen met vaginistische reacties geen of een strenge opvoeding hebben gekregen', aldus Paul Enzlin. 'Bij hen thuis werd er niet of uiterst negatief over seks gesproken. Als met als jong meisje alleen te horen krijgt dat seks vies is en pijn doet, bestaat de kans dat seksualiteit erg beladen wordt. Meisjes zijn niet zelden gespannen voor de eerste keer. Bij meisjes bij wie de eerste keer pijnlijk was, kan angst voor pijn bij een volgend seksueel contact eveneens aanleiding geven tot een vaginistische reactie. Andere oorzaken zijn angst om ongewenst zwanger te worden, en bij een aantal vrouwen negatieve seksuele ervaringen zoals bijvoorbeeld confrontatie met een exhibitionist of misbruik.'

Wie heeft er last van deze aandoening?
Vaak zijn het jonge meisjes. Bij het eerste seksuele contact merken ze dat coïtus niet mogelijk is. Een tweede groep zijn vrouwen die voorheen een gewoon seksleven hadden en plots geconfronteerd worden met een vaginistische reactie. De oorzaken daarvoor kunnen angst voor een zwangerschap zijn, maar ook relatieconflicten kunnen meespelen.

Hebben vrouwen met vaginisme een seksuele drive?
Absoluut. In veel gevallen hebben vrouwen met vaginistische reacties wel zin om te vrijen, maar het lukt hen niet om coïtus te hebben. Veel vrouwen èn hun partner hebben ook zonder penetratie een gevarieerd en bevredigend seksleven. Zij zullen pas hulp zoeken als de kinderwens de kop opsteekt.

De hoofdoorzaak van vaginisme blijkt angst te zijn. Is het een psychologisch probleem?
Het is eerder een controleprobleem. De vrouwen moeten leren om controle te krijgen over hun bekkenbodemspieren, zodat ze die bewust kunnen ontspannen bij het vrijen.

Kunnen vrouwen met vaginistische reacties geholpen worden?
Met een goede multidisciplinaire aanpak kan ongeveer drievierde van de vrouwen die hulp zoeken, geholpen worden. De behandeling bestaat uit verschillende fases, waarbij vrouwen wordt geleerd dat de vagina een gewoon deel van hun lichaam is. Veel vrouwen schamen zich voor hun eigen vagina. Mannen zijn veel meer vertrouwd met hun genitaliën. Als het eindresultaat is bereikt, zal de seksualiteitsbeleving in het begin nog steeds beladen zijn. Als men lange tijd vaginistische reacties heeft gehad en penetratie na behandeling is gelukt, bestaat de kans dat de negatieve ervaring een tijd psychologisch blijft doorwegen. Het vertrouwen moet opnieuw groeien.